جوش چرکی پشت گوش؛ علت، نشانه‌ها و راه‌های درمان

جوش چرکی پشت گوش یکی از مشکلات پوستی تلقی می‌شود که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، اما می‌تواند باعث ناراحتی، خارش و حتی درد شود. این جوش‌ها نه تنها ظاهر ناخوشایندی را ایجاد می‌کنند، بلکه گاهی نشانه‌ای از عفونت یا اختلالات پوستی جدی‌تر هستند. برخلاف جوش‌های صورت یا بدن که معمولا به راحتی قابل مشاهده و درمان هستند، جوش‌های پشت گوش به دلیل محل خاص خود، تشخیص و مراقبت از آن‌ها دشوارتر است.

در این مقاله، به بررسی علل اصلی ایجاد جوش چرکی در بخش پشت گوش، نشانه‌های قابل توجه و راهکارهای درمان خانگی و پزشکی می‌پردازیم تا بتوانید با شناخت بهتر، سریع‌تر و موثرتر با این مشکل مقابله کنید.

جوش چرکی پشت گوش چیست؟

جوش چرکی پشت گوش، در بسیاری از موارد می‌تواند نشانه‌ای از عفونت ماستوئید یا Mastoiditis باشد؛ وضعیتی جدی که استخوان ماستوئید، یعنی بخشی از استخوان پشت گوش را درگیر می‌کند. برخلاف جوش‌های معمولی پوستی، این عفونت در عمق پوست و بافت استخوانی شکل می‌گیرد و معمولا ناشی از گسترش عفونت گوش میانی (Otitis Media) به استخوان ماستوئید است.

عفونت ماستوئید باعث التهاب، قرمزی و تورم پشت گوش می‌شود و ممکن است همراه با درد شدید، ترشح چرکی و تب باشد. در صورتی که درمان نشود، این عفونت می‌تواند به سرعت پیشرفت کند و خطراتی مانند انتشار عفونت به مغز یا سایر ساختارهای حساس اطراف گوش را ایجاد کند.

به طور کلی، جوش چرکی پشت گوش در این زمینه تنها یک برجستگی سطحی نیست، بلکه یکی از انواع جوش چرکی است که نشانی از یک عفونت جدی استخوانی و بافت نرم دارد که نیاز به تشخیص سریع و مراقبت پزشکی هم دارد. شناخت دقیق آن اولین قدم برای جلوگیری از عوارض جدی و شروع درمان مناسب محسوب می‌شود.

جوش چرکی پشت گوش نشانه چیست؟

در واقع، جوش چرکی پشت گوش می‌تواند صرفا ناشی از تجمع چربی باشد اما علامت‌های این چنینی از طرفی دیگر می‌تواند هشداری برای یک وضعیت پزشکی جدی نیز باشد که باید به ‌سرعت تشخیص داده شود. نشانه‌های ماستوئیدیت معمولا عبارتند از:

• درد ضربان‌دار شدید در گوش یا پشت گوش، که با گذشت زمان بهتر نمی‌شود.
• پوست پشت گوش قرمز، حساس و متورم؛ تورم ممکن است باعث شود گوش به ‌ظاهر بیرون زده باشد.
• احساس «نرمی» یا بافت خمیری روی استخوان ماستوئید وقتی پشت گوش لمس شود.
• ترشح چرکی یا مایع غلیظ از داخل گوش.
• تب بالا و احساس بیماری عمومی (خستگی، بی‌حوصلگی).
• سردرد شدید، که ممکن است با عفونت در این ناحیه مرتبط باشد.
• کاهش شنوایی در گوش آسیب‌دیده یا احساس سنگینی شنیداری.
• سرگیجه یا اختلال در تعادل (در برخی موارد، عفونت می‌تواند تعادل را مختل کند).
• گیجی، اختلال در سطح هوشیاری یا دوبینی در موارد شدید نشان‌دهنده گسترش عفونت.
• بوی بد از گوش در صورت ترشح چرکی همراه با عفونت.
• در کودکان خیلی کوچک (مثلا زیر ۲ سال): تغییرات رفتاری مثل اذیت شدن، گریه مداوم، کشیدن گوش آسیب‌دیده یا کاهش فعالیت.

اگر این علائم را دارید (به‌ خصوص درد، تورم و ترشح از گوش)، خیلی مهم است که هر چه سریع‌تر به پزشک یا متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید، چون ماستوئیدیت می‌تواند عوارض جدی داشته باشد.

علت جوش چرکی پشت گوش

عفونت ماستوئید عمدتا زمانی رخ می‌دهد که یک عفونت در گوش میانی (اُتیت میانی) به موقع درمان نشود یا به طور مناسب مهار نشود و باکتری‌ها یا مایع چرکی از فضای گوش میانی به سلول‌های هوایی استخوان ماستوئید پشت گوش گسترش یابد. همچنین، برخی شرایط زمینه‌ای مانند وجود کلستئاتوم (رشد غیرطبیعی پوست در گوش میانی) می‌توانند احتمال این گسترش عفونت را افزایش دهند. باید توجه داشت که جوش چرکی گوش مانند انواع جوش پشت کمر نسبتا بی‌خطر نیست و احتمالا نیاز به پیگیری بیشتر خواهد داشت. دلایل اصلی بروز این جوش عبارتند از:

• ابتلا به گوش‌درد، گرفتگی، ترشح یا عفونت گوش میانی که درمان نشده یا دیر درمان شده است.
• انسداد مسیر تخلیه مایع از گوش میانی (مثلا به علت کلستئاتوم) که باعث ماندن مایع عفونی می‌شود.
• ضعف یا نقص سیستم ایمنی که بدن در کنترل عفونت‌ها ناتوان باشد.
• نوع خاصی از باکتری‌ها یا عفونت مقاوم که به آسانی درمان نمی‌شوند.

انواع جوش چرکی پشت گوش

در حوزه پزشکی، عفونت ماستوئید می‌تواند از لحاظ نحوه بروز و شدت به دسته‌های مختلفی تقسیم شود که شناخت آن‌ها کمک می‌کند تا تشخیص و درمان مناسب‌تر انجام شود. تقسیم‌بندی رایج به شرح زیر است:

• ماستوئیدیت حاد (Acute Mastoiditis): نوع کلاسیک که به سرعت پس از عفونت گوش میانی ظاهر می‌شود، با علائمی چون درد شدید پشت گوش، تورم و قرمزی.
• ماستوئیدیت مزمن یا پنهان (Chronic/Latent Mastoiditis): وضعیتی که علائم آن کمتر شدید و مداوم است، معمولا در پی عفونت مکرر گوش یا وجود کلستاتوم رخ می‌دهد.
• ماستوئیدیت با عوارض یا گسترش (Complicated Mastoiditis): زمانی که عفونت به بافت‌های اطراف، استخوان یا حتی مغز گسترش یافته باشد؛ مانند وجود آبسه، ترومبوز سینوس یا شکست استخوان که نیاز به درمان فوری‌تر دارد.

بدیهی است که نوع و شدت جوش چرکی موجود در بخش پشتی گوش متفاوت است و هر نوع نیاز به رویکرد تشخیصی و درمانی خاص خود دارد.

درمان جوش چرکی پشت گوش

درمان ماستوئیدیت، ترکیبی از دارودرمانی (اصلی‌ترین مرحله) و در صورت نیاز مداخله جراحی است. تشخیص به‌ موقع و آغاز سریع درمان، نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض جدی دارد.

مراحل و گزینه‌های درمان به شرح زیر است:

• شروع آنتی‌بیوتیک داخل وریدی (IV) در بیمارستان: به محض تشخیص، معمولا داروهای وریدی برای چند روز تجویز می‌شوند تا عفونت مهار شود.
• پس از بهبود اولیه، تجویز آنتی‌بیوتیک خوراکی برای تکمیل دوره درمان.
• در صورت وجود ترشح مستمر یا نیاز به تخلیه، عمل جراحی تخلیه گوش یا ماستوئیدکتومی انجام می‌شود. مثلا برش پرده گوش (می‌رینگوتومی) یا وارد کردن لوله تهویه.

توصیه می‌شود که هرگز درمان گوش‌میانی را به تاخیر نیندازید؛ چون دیرکرد در درمان باعث می‌شود عفونت به ماستوئید برسد. اگر با وجود درمان عفونت بهبود نیابد یا علائم شدیدتر شوند (مثلا تب بالا یا تورم پشت گوش) باید فورا به بخش «گوش، حلق، بینی» (ENT) بیمارستان مراجعه شود. همچنین حتی پس از درمان اولیه، باید پیگیری شنوایی انجام شود؛ چرا که ممکن است آسیب استخوانی یا شنوایی ایجاد شده باشد.

پیشگیری از جوش چرکی پشت گوش

این جمله‌ی «پیشگیری بهتر از درمان است» را می‌توان برای این اختلال و بیماری نیز بیان کرد. از آنجا که این عفونت معمولا در نتیجه عفونت گوش میانی درمان‌نشده ایجاد می‌شود، مراقبت صحیح از گوش و درمان سریع هر گونه مشکل گوش میانی نقش اساسی در پیشگیری دارد. مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری عبارتند از:

• درمان سریع عفونت گوش میانی: اگر دچار درد، ترشح یا عفونت گوش میانی شدید، فورا به پزشک مراجعه کنید تا عفونت تحت کنترل قرار گیرد.
• رعایت بهداشت گوش: تمیز کردن گوش تنها با حوله یا دستمال نرم و پرهیز از وارد کردن اشیاء خارجی مانند گوش‌پاک‌کن به عمق گوش، از آسیب به پرده گوش و ایجاد مسیر عفونت جلوگیری می‌کند.
• اجتناب از تجمع رطوبت: بعد از استحمام یا شنا، خشک کردن کامل گوش و جلوگیری از ورود آب به داخل کانال گوش، احتمال رشد باکتری را کاهش می‌دهد.
• تقویت سیستم ایمنی بدن: تغذیه مناسب، استراحت کافی و مدیریت استرس می‌تواند بدن را در برابر عفونت‌ها مقاوم‌تر کند.

عوارض و خطرات جدی جوش چرکی پشت گوش

اگر ماستوئیدیت درمان نشود یا دیر تشخیص داده شود، عوارض جدی و حتی تهدیدکننده زندگی ایجاد می‌کند. شناخت این خطرات به افراد کمک می‌کند اهمیت مراجعه سریع به پزشک را درک کنند. عوارض شایع و جدی عبارتند از:

• انتشار عفونت به مغز: ممکن است مننژیت یا آبسه مغزی ایجاد شود.
• آسیب استخوان ماستوئید: عفونت می‌تواند باعث تحلیل استخوان و ضعف ساختار پشت گوش شود.
• کاهش شنوایی یا وزوز گوش: فشار و آسیب به گوش میانی و حلزون شنوایی باعث کاهش موقت یا دائمی شنوایی می‌شود.
• اختلال تعادلی و سرگیجه: در موارد شدید، عفونت می‌تواند بر تعادل اثر بگذارد.
• آسیب سیستمیک و تب بالا: در برخی موارد، عفونت می‌تواند وارد جریان خون شود و باعث علائم عمومی بیماری مانند خستگی و بی‌حالی شدید گردد.

چه زمانی باید فورا به پزشک مراجعه کنیم؟

برخی علائم در ماستوئیدیت هشداردهنده هستند و نیاز به اقدام فوری پزشکی دارند. شناخت این علائم برای پیشگیری از عوارض حیاتی است. نشانه‌های نیازمند مراجعه فوری عبارتند از:

• درد شدید و مداوم پشت گوش یا گوش آسیب‌دیده.
• تورم، قرمزی یا برجستگی قابل توجه پشت گوش.
• ترشح چرکی یا خون‌آلود از گوش.
• تب بالا و احساس بیماری عمومی (ضعف، خستگی شدید).
• سردرد شدید یا تغییرات عصبی مانند گیجی، دوبینی یا اختلال هوشیاری.
• در کودکان خردسال: گریه مداوم، کشیدن گوش یا کاهش فعالیت و اشتها.

در صورت مشاهده هر یک از این نشانه‌ها، به هیچ وجه خوددرمانی نکنید و خیلی سریع به اورژانس یا متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.

تشخیص پزشکی و آزمایش‌های لازم

تشخیص دقیق ماستوئیدیت نیازمند ارزیابی پزشکی و تصویربرداری است. پزشکان معمولا مراحل زیر را دنبال می‌کنند:

• معاینه فیزیکی گوش و پشت گوش: بررسی قرمزی، تورم، حساسیت و وجود ترشح، متفاوت با جوش سرسفید.
• تصویربرداری با CT یا MRI: این روش‌ها برای بررسی ساختار استخوان ماستوئید و تشخیص گسترش عفونت به بافت‌های اطراف ضروری هستند.
• آزمایش خون: بررسی نشانگرهای عفونت و التهاب، مانند افزایش گلبول‌های سفید.
• نمونه‌برداری از ترشحات گوش: برای شناسایی نوع باکتری و تعیین بهترین آنتی‌بیوتیک.

این مراحل به پزشک کمک می‌کنند تا شدت عفونت، نوع باکتری و احتمال نیاز به جراحی را تشخیص دهد.

مراقبت‌های پس از درمان

حتی پس از درمان دارویی یا جراحی، مراقبت‌های دقیق می‌توانند از عود عفونت جلوگیری کنند و شنوایی و تعادل را حفظ کنند. به طور کلی توصیه می‌شود که:

• جلوگیری از ورود آب به گوش، مخصوصا در حمام و استخر.
• پیگیری‌های منظم شنوایی و وضعیت گوش برای تشخیص مشکلات احتمالی.
• رعایت کامل دوره آنتی‌بیوتیک‌ها و عدم توقف دارو پیش از تکمیل دوره درمان.
• مشاهده هر گونه تغییر جدید در گوش یا علائم عمومی و اطلاع فوری به پزشک.
• در صورت جراحی، مراقبت از پانسمان و دنبال کردن توصیه‌های بعد از عمل برای جلوگیری از عفونت مجدد.

جوش‌های چرکی پشت گوش را جدی بگیرید!

جوش چرکی پشت گوش، که در بسیاری از موارد ناشی از ماستوئیدیت (Mastoiditis) است، یک مشکل جدی پوستی و استخوانی محسوب می‌شود که نیاز به توجه فوری دارد. همان‌طور که در مقاله توضیح داده شد، این عفونت معمولا از گوش میانی ناشی می‌شود و می‌تواند باعث درد شدید، تورم، ترشح چرکی، تب و حتی مشکلات شنوایی شود. شناخت علائم هشداردهنده و اقدام سریع برای درمان، کلید جلوگیری از عوارض جدی مانند انتشار عفونت به مغز یا آسیب دائمی به گوش تلقی می‌شود.

برای پیشگیری از بروز جوش چرکی پشت گوش، مراقبت صحیح از گوش‌ها و درمان سریع عفونت‌های گوش میانی ضروری است. رعایت بهداشت، خشک نگه داشتن گوش، پرهیز از وارد کردن اجسام خارجی و تقویت سیستم ایمنی بدن، نقش مهمی در کاهش احتمال ابتلا دارد. همچنین، پیگیری منظم وضعیت گوش، حتی بعد از درمان، برای جلوگیری از عود عفونت و حفظ شنوایی اهمیت ویژه‌ای دارد.

درمان ماستوئیدیت معمولا شامل آنتی‌بیوتیک وریدی یا خوراکی و در موارد شدید، جراحی تخلیه یا ماستوئیدکتومی است. تصمیم‌گیری درباره نوع درمان بر اساس شدت عفونت، تصویربرداری و وضعیت بیمار انجام می‌شود. مهم است که دوره درمان کامل شود و مراقبت‌های پس از درمان رعایت شود تا خطر بازگشت عفونت به حداقل برسد.

به طور خلاصه، جوش‌های چرکی و حتی دردناک پشت گوش یک مشکل جدی است که نمی‌توان آن را با جوش‌های سطحی اشتباه گرفت. تشخیص سریع، درمان مناسب و پیشگیری هوشمندانه، بهترین روش برای حفظ سلامت گوش و جلوگیری از عوارض جدی هستند. در نهایت امر، اگر هر گونه درد شدید، تورم، ترشح یا تب در ناحیه گوش مشاهده کردید، فورا به پزشک مراجعه کنید تا از بروز مشکلات خطرناک پیشگیری شود.

منبع: clevelandclinic – nhs – medicalnewstoday