بسیاری از ما با دیدن اولین نشانههای ریزش مو، سراغ هر راهکاری میرویم که کورسوی امیدی برای بازگشت طراوت به موهایمان باشد. در این میان، شایعات و توصیههای خانگی در فضای مجازی دستبهدست میشوند و گاهی نامهای آشنایی را میشنویم که کاربردی کاملاً متفاوت دارند. یکی از این موارد عجیب، استفاده از ژلوفن برای رشد مو است. شاید شما هم شنیده باشید که مایع داخل این کپسولهای ژلاتینی میتواند معجزهای برای موهای کمپشت باشد، اما آیا این ادعا ریشه در واقعیت دارد یا تنها یک سراب است؟
ژلوفن چیست و چه کاربردی دارد؟
ژلوفن (Gelofen) در واقع نام تجاری کپسولهای ژلاتینی نرم حاوی داروی ایبوپروفن است که همهی ما آن را میشناسیم. این دارو در دسته داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) قرار میگیرد و وظیفه اصلی آن مهار آنزیمهایی است که باعث ایجاد درد و التهاب در بدن میشوند. پزشکان معمولاً این دارو را برای تسکین دردهای دندان، سردرد، دردهای عضلانی و کاهش تب تجویز میکنند و فرم ژلهای آن باعث میشود دارو سریعتر در معده باز و جذب خون شود.
آیا ژلوفن برای رشد مو مؤثر است؟
وقتی صحبت از تأثیر ژلوفن برای رشد مو به میان میآید، باید بدانیم که با یک موضوع تکبعدی روبرو نیستیم. بدن انسان یک ماشین بیولوژیکی پیچیده است و نمیتوان انتظار داشت دارویی که برای سردرد طراحی شده، دقیقاً همان کاری را با فولیکولهای مو انجام دهد که روغن بادام تلخ برای مو انجام میدهد. هیچ سازمان بهداشتی معتبری در دنیا ژلوفن را به عنوان داروی محرک رشد مو تایید نکرده است، اما چرا این شایعه شکل گرفته است؟ پاسخ در کلمه “التهاب” نهفته است. از آنجا که برخی از انواع ریزش مو ریشه در التهاب پوست سر دارند، برخی تصور میکنند که خاصیت ضدالتهابی این دارو میتواند گرهگشا باشد. اما علم پزشکی داستان متفاوتی را روایت میکند.
بررسی علمی ارتباط ژلوفن و رشد مو
برای اینکه بفهمیم داستان ژلوفن برای رشد مو چقدر جدی است، باید به مولکولهای ریزی به نام “پروستاگلاندینها” نگاه کنیم. این مولکولها مانند پیامرسانهایی در بدن عمل میکنند که برخی از آنها فرمان رشد میدهند و برخی دیگر فرمان توقف. پروستاگلاندینها نقش کلیدی در چرخه رشد مو دارند. دو بازیگر اصلی در این صحنه وجود دارند: پروستاگلاندین E2 که دوست مو است و به رشد آن کمک میکند، و پروستاگلاندین D2 که دشمن مو است و باعث ریزش و نازک شدن آن میشود.
مشکل اصلی اینجاست که ژلوفن (ایبوپروفن) یک مهارکننده عمومی است. این دارو آنزیم سیکلوکسیژناز را که کارخانه تولید این پروستاگلاندینهاست، تعطیل میکند. یعنی با مصرف ژلوفن، شما هم تولید عامل ریزش مو (PGD2) را کم میکنید و هم تولید عامل رشد مو (PGE2) را متوقف میسازید. دانشمندان کشف کردهاند که در پوست سر افراد طاس، سطح PGD2 بسیار بالاست. اگر دارویی بتواند فقط و فقط این ماده را مسدود کند، درمان ریزش مو خواهد بود. اما ژلوفن چنین دقتی ندارد. یعنی تکیه بر ژلوفن برای رشد مو ممکن است استراتژی درستی نباشد، زیرا ما نیاز به تقویت PGE2 داریم، در حالی که ژلوفن آن را سرکوب میکند.
«نتایج ما نشان میدهد که در پوست موش و انسان، تعادلی بین PGE2 و PGD2 رشد مو را کنترل میکند. این مدل پیشبینی میکند که تلاشها برای درمان طاسی باید بهطور بهینه بر روی افزایش PGE2 و مهار سیگنالدهی PGD2 متمرکز شود.»
“Our results suggest that in mouse and human skin, a balance between PGE2 and PGD2 controls hair growth. This model predicts then that efforts to reverse alopecia should optimally focus on both enhancing PGE2 and inhibiting PGD2 signaling.”
به نقل از PubMed Central
روشهای احتمالی استفاده از ژلوفن برای مو
با وجود تمام اما و اگرهای علمی، اشتیاق برای یافتن راهی ارزان و در دسترس باعث شده تا افراد به روشهای خلاقانه و گاه عجیبی از این دارو استفاده کنند. در فضای مجازی و توصیههای عامیانه، چهار روش اصلی برای استفاده از ژلوفن برای رشد مو پیشنهاد میشود. بیایید هر کدام را به دقت بررسی کنیم تا ببینیم آیا هیچیک ارزش امتحان کردن را دارند یا خیر.
مصرف خوراکی و تأثیر غیرمستقیم بر مو
برخی افراد تصور میکنند با خوردن قرص ژلوفن و کاهش التهاب کلی بدن، میتوانند مانند استفاده از خواص روغن گلیسیرین برای مو به سلامت موهایشان کمک کنند. التهاب مزمن در بدن میتواند به ریشه مو آسیب بزند، اما آیا خوردن مداوم مسکن راه حل است؟ مصرف طولانیمدت داروهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن میتواند تعادل طبیعی بدن را به هم بزند. مصرف بیرویه این داروها میتواند منجر به نوعی ریزش موی واکنشی به نام “تلوژن افلوویوم” شود. در این حالت، موها دچار شوک شده و زودتر از موعد وارد فاز استراحت میشوند و میریزند.
علاوه بر این، ایبوپروفن میتواند سطح فلزات حیاتی مانند روی (زینک) و آهن را در کبد و خون کاهش دهد. همه میدانیم که آهن و زینک برای ساختار مو حیاتی هستند. بنابراین، کسی که با هدف استفاده از ژلوفن برای رشد مو اقدام به مصرف خوراکی مداوم آن میکند، ممکن است ناخواسته فقر آهن و زینک در بدن خود ایجاد کند که خود عامل اصلی ریزش مو است.
استفاده موضعی؛ واقعیت یا باور اشتباه؟
شاید رایجترین روشی که در شبکههای اجتماعی به چشم میخورد، سوراخ کردن کپسول ژلوفن و مالیدن مایع آن به پوست سر یا ابرو باشد. اما سوال مهم اینجاست: مايع داخل ژلوفن چيست؟ برخلاف تصور عموم که فکر میکنند این مایع یک روغن گیاهی یا عصاره جادویی است، محتویات داخل سافتژلها یک ترکیب شیمیایی مهندسیشده است. این مایع معمولاً شامل ایبوپروفن حلشده در حلالهایی مانند پلیاتیلن گلیکول (PEG)، پروپیلن گلیکول و پتاسیم هیدروکسید است.
پتاسیم هیدروکسید یک ماده قلیایی قوی است که برای تنظیم pH و حل کردن دارو استفاده میشود. پوست سر انسان خاصیت اسیدی ضعیفی دارد (pH حدود ۵.۵) که سد دفاعی آن در برابر میکروبهاست. وقتی شما مايع داخل ژلوفن براى مو را روی سرتان میمالید، در واقع یک ماده شیمیایی با pH نامناسب و غلظت بالا را روی پوست حساس سر قرار میدهید. این کار میتواند باعث تحریک شدید، قرمزی، سوزش و حتی درماتیت تماسی (التهاب پوستی ناشی از تماس) شود. کسانی که به دنبال استفاده از ژلوفن برای رشد مو به صورت موضعی هستند، باید بدانند که این فرمولاسیون برای جذب از طریق دیواره روده طراحی شده است، نه پوست سر.
اضافه کردن ژلوفن به شامپو؛ راهکاری بیهوده؟
یکی دیگر از روشهایی که برخی بلاگرهای زیبایی توصیه میکنند، خالی کردن محتویات چند کپسول ژلوفن داخل بطری شامپو است. ایده پشت این کار این است که هنگام شستشو، دارو جذب پوست سر شود. اما این روش از نظر علمی دو ایراد اساسی دارد. اول اینکه شامپو نهایتاً ۲ تا ۳ دقیقه روی سر میماند. این زمان برای جذب مولکولهای سنگین دارو کافی نیست. دوم اینکه مواد شوینده (سورفکتانتهای) موجود در شامپو میتوانند ساختار شیمیایی دارو را تغییر دهند یا آن را بشویند و ببرند. بنابراین، اضافه کردن ژلوفن برای رشد مو به شامپو، عملاً هیچ فایدهای جز هدر دادن دارو و احتمالاً خراب کردن فرمولاسیون شامپوی شما ندارد.
ترکیب با روغنهای گیاهی (ماسک مو)
برخی افراد برای فرار از سوزش ناشی از استفاده خالص ژلوفن، آن را با روغنهای حامل مثل روغن نارگیل، زیتون یا کرچک مخلوط میکنند و به عنوان ماسک شبانه روی سر میگذارند. اگرچه روغنها میتوانند اثرات مخرب حلالهای شیمیایی کپسول را تا حدی رقیق کنند، اما مشکل اصلی همچنان پابرجاست: مکانیسم اثر دارو. حتی اگر ژلوفن برای رشد مو در این حالت جذب شود، باز هم با مهار آنزیمهای حیاتی (سیکلواکسیژناز)، تولید پروستاگلاندینهای مفید برای رشد مو را متوقف میکند. در واقع، شما با این کار فقط یک روغنتراپی مفید را با یک ماده دارویی نامناسب آلوده کردهاید و ریسک جذب سیستمیک دارو از طریق پوست سر را در طول شب افزایش دادهاید که میتواند عوارض داخلی داشته باشد.
عوارض و نکات مهم مصرف ژلوفن برای مو
استفاده از هر دارویی خارج از چارچوب تجویزشده، ریسکهای خاص خود را دارد. این ریسکها از منافع احتمالی آن پیشی میگیرند. شناخت این عوارض به شما کمک میکند تصمیم درستتری برای سلامت خود بگیرید.
آیا مصرف طولانیمدت ژلوفن برای مو ضرر دارد؟
قطعا. همانطور که اشاره شد، مصرف سیستمیک (خوراکی) طولانی مدت ژلوفن میتواند عوارض گوارشی جدی مثل زخم معده و خونریزی ایجاد کند. اما در مورد مو، مسئله پیچیدهتر است. تداخل ایبوپروفن با چرخه طبیعی مو میتواند فاز آناژن (رشد) را کوتاه کند. همچنین، داروهای NSAID میتوانند در فرآیند ترمیم زخم و بازسازی بافت اختلال ایجاد کنند. فولیکولهای مو مدام در حال بازسازی هستند و اختلال در این روند به معنی موهایی ضعیفتر و نازکتر است.
نکته مهم دیگر این است که بسیاری از افرادی که ریزش مو دارند، همزمان از محلول ماینوکسیدیل استفاده میکنند. داروهای ضدالتهابی مانند آسپرین و ایبوپروفن میتوانند اثر ماینوکسیدیل را خنثی کنند. ماینوکسیدیل برای عمل کردن نیاز به آنزیمی به نام سولفوترانسفراز در پوست سر دارد. ایبوپروفن میتواند فعالیت این آنزیم را مهار کند. پس اگر همزمان با ماینوکسیدیل، به سراغ ژلوفن برای رشد مو بروید، عملاً دارید اثر داروی اصلی خود را از بین میبرید.
تاثیر کافئین و ژلوفن کامپاند بر رشد مو
در داروخانهها با اصطلاحاتی مثل ژلوفن سبز، قرمز یا کامپاند مواجه میشویم. بسیاری از افراد میپرسند ژلوفن كامپاند سبز براى چيست و آیا تفاوتی در اثرگذاری بر مو دارد؟ ژلوفن کامپاند (که گاهی با نامهایی مثل نوافن هم شناخته میشود) ترکیبی از استامینوفن، ایبوپروفن و “کافئین” است.
نکته انحرافی و جذاب ماجرا همین کافئین است. کافئین موضعی میتواند رشد مو را تحریک کند. کافئین با مهار آنزیم فسفودیاستراز، انرژی سلولهای ریشه مو را زیاد میکند و اثرات مخرب هورمون DHT را خنثی میسازد.
«مطالعه آزمایشگاهی به وضوح نشان میدهد که کافئین یک تحریککننده رشد موی انسان است که ممکن است در درمان آلوپسی آندروژنتیک اهمیت داشته باشد.»
“This in vitro study thus clearly demonstrates that caffeine is a stimulator of human hair growth which may have importance in the treatment of AGA.”
به نقل از PMC
بنابراین، اگر کسی تجربهای مثبت از ژلوفن کامپاند داشته، احتمالاً مدیون کافئین موجود در آن است، نه ایبوپروفن. اما آیا منطقی است برای رساندن کافئین به مو، پوست سر را به مسکنهای قوی و مواد افزودنی کپسول آغشته کنیم؟ قطعاً خیر. شامپوها و محلولهای کافئیندار خالص، گزینهای بسیار امنتر و علمیتر هستند.
ژلوفن برای ریش و سبیل؛ واقعیت یا خیال؟
مردان زیادی به دنبال راههایی برای پرپشت کردن ریش خود هستند. باید بدانیم که موهای صورت (ریش) گیرندههای هورمونی متفاوتی نسبت به موهای سر دارند. تستوسترون و DHT که باعث ریزش موی سر میشوند، اتفاقاً باعث رشد ریش میشوند.
از آنجا که ایبوپروفن تعادل پروستاگلاندینها را برهم میزند، اثر آن بر ریش غیرقابل پیشبینی و احتمالاً منفی است. پوست صورت بسیار نازکتر و حساستر از پوست سر است. مالیدن مایع غلیظ و شیمیایی کپسول ژلوفن روی صورت میتواند آکنه، جوشهای زیرپوستی دردناک و لکهای پوستی را پدید بیاورد. هیچ مدرک علمی وجود ندارد که نشان دهد ژلوفن برای رشد موی صورت یا ریش مفید باشد. استفاده از ماینوکسیدیل برای ریش (زیر نظر پزشک) روشی است که پشتوانه علمی دارد، اما ژلوفن در این زمینه جایگاهی ندارد.
جایگزینهای علمی به جای ریسک کردن
با توجه به اینکه ژلوفن برای رشد مو پشتوانه علمی محکمی ندارد و پرخطر است، بهتر است به جای آن از ترکیباتی استفاده کنیم که مکانیسم اثرشان اثبات شده است:
- کافئین موضعی: همانطور که گفته شد، اثرات مثبت آن بر انرژیرسانی به فولیکول ثابت شده است.
- روغن رزماری: مطالعات نشان دادهاند که اثر آن در خونرسانی میتواند با ماینوکسیدیل برابری کند، بدون عوارض شیمیایی.
- پپتیدها: ترکیبات جدیدی که سیگنالهای رشد را به مو میدهند.
- کنترل التهاب با روشهای ایمن: استفاده از لوسیونهای ضدالتهاب مخصوص پوست سر که حاوی آلوئهورا یا ترکیبات دارویی ملایم هستند.
نتیجهگیری
داستان ژلوفن برای رشد مو مثالی بارز از تلاش انسان برای یافتن راهحلهای ساده برای مشکلات پیچیده است. اگرچه ژلوفن یک داروی ضدالتهاب موثر برای درد است، اما استفاده از آن برای تقویت مو یک اشتباه استراتژیک بیولوژیکی است. مهار همزمان فاکتورهای خوب و بد رشد مو، خطرات آسیب به پوست سر با مواد شیمیایی نامناسب، و تداخل با درمانهای اصلی مثل ماینوکسیدیل، همگی نشان میدهند که این راهکار ارزش امتحان کردن را ندارد.
منابع: PubMed Central – Cleveland Clinic
