روغن بادام تلخ برای مو؛ خواص، طرز استفاده، زمان مصرف و عوارض

روغن بادام تلخ برای مو یکی از شناخته‌شده‌ترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین ترکیبات طبیعی در دنیای مراقبت از مو و پوست به شمار می‌آید که قدمتی هزاران ساله در طب سنتی ایران و جهان دارد. این روغن که از دانه‌های درخت Prunus amygdalus var. amara استخراج می‌شود، تفاوت‌های بنیادینی با همتای شیرین خود دارد و همین تفاوت‌هاست که آن را به یک ماده‌ی درمانی قدرتمند اما نیازمند احتیاط تبدیل کرده است. در حالی که بسیاری از افراد بدون آگاهی از ساختار شیمیایی و خطرات بالقوه، به استفاده از این روغن روی می‌آورند، درک دقیق مکانیسم اثر، دوز مصرفی و روش‌های صحیح به‌کارگیری آن برای دستیابی به نتایج مطلوب و دوری از عوارض جانبی، حیاتی است. 

روغن بادام تلخ چیست و چرا برای مو استفاده می‌شود؟

برای درک عمیق ماهیت روغن بادام تلخ برای مو، باید ابتدا به ریشه‌های گیاه‌شناسی و شیمیایی آن بپردازیم. بادام تلخ میوه درختی است که از نظر ظاهری شباهت زیادی به درخت بادام شیرین دارد، اما از نظر ژنتیکی و ترکیبات شیمیایی تفاوت‌های آشکاری را نشان می‌دهد. بادام تلخ حاوی ماده‌ای به نام آمیگدالین (Amygdalin) است، یک گلیکوزید سیانوژنیک که مسئول طعم تلخ و بوی تند و مشخص این دانه است. زمانی که بادام تلخ در معرض رطوبت قرار می‌گیرد و یا فشرده می‌شود، آنزیمی به نام امولسین فعال شده و آمیگدالین را تجزیه می‌کند. 

حاصل این تجزیه شیمیایی، سه ماده اصلی است: گلوکز، بنزآلدئید (که مسئول عطر آلبالویی و مارزیپانی روغن است) و اسید هیدروسیانیک یا همان سیانور. همین اسید هیدروسیانیک است که استفاده از روغن بادام تلخ را نیازمند دقت و احتیاط می‌کند. با این حال، در صنعت داروسازی و آرایشی مدرن، اغلب روغن‌های بادام تلخ تحت فرآیندی به نام “Rectification” یا تصفیه قرار می‌گیرند تا این ماده سمی از آن‌ها حذف شود و روغنی ایمن با نام  FFPA یا Free From Prussic Acid تولید گردد. با این وجود، روغن‌های سنتی و خانگی مانند روغن گلیسیرین برای مو ممکن است همچنان حاوی مقادیر متغیری از این ترکیبات باشند.

چرا با وجود این پیچیدگی‌ها، همچنان روغن بادام تلخ برای مو استفاده می‌شود؟ پاسخ در پروفایل منحصر به فرد اسیدهای چرب و ترکیبات فعال زیستی آن نهفته است. این روغن منبعی غنی از اسیدهای چرب تک‌غیر‌اشباع مانند اسید اولئیک و اسیدهای چرب چندغیر‌اشباع مانند اسید لینولئیک است. علاوه بر این، وجود ویتامین E، پتاسیم و پروتئین‌ها، آن را به یک تغذیه‌کننده عمیق تبدیل می‌کند. اما فراتر از تغذیه، خاصیت ضدمیکروبی و ضدقارچی قوی آن است که روغن بادام تلخ برای مو را متمایز می‌کند. در حالی که روغن بادام شیرین بیشتر نقش نرم‌کننده دارد، نوع تلخ آن به عنوان یک عامل درمانی برای عفونت‌های پوست سر، شوره مقاوم و حتی انگل‌هایی مانند شپش شناخته می‌شود.

تفاوت‌های ساختاری و کاربردی روغن بادام تلخ و شیرین

خواص روغن بادام تلخ برای مو

استفاده از روغن بادام تلخ برای مو فراتر از یک سنت دیرینه است و امروزه تحقیقات علمی نیز برخی از مکانیسم‌های اثر آن را روشن کرده‌اند. این خواص طیف وسیعی از مشکلات، از خشکی ساده تا عفونت‌های پیچیده پوست سر را پوشش می‌دهند.

روغن بادام تلخ برای رشد مو

یکی از پرتکرارترین سوالات این است که آیا روغن بادام تلخ برای رشد مو واقعاً موثر است؟ اگرچه هیچ ماده‌ای معجزه نمی‌کند، اما روغن بادام تلخ از طریق چندین مسیر بیولوژیکی می‌تواند بستر لازم برای رشد سالم مو را فراهم کند. اولاً، این روغن حاوی مقادیر بالایی از ویتامین E است، یک آنتی‌اکسیدان قوی که با استرس اکسیداتیو مبارزه می‌کند. استرس اکسیداتیو ناشی از آلودگی هوا، اشعه UV و رژیم غذایی نامناسب، یکی از عوامل اصلی پیری فولیکول‌های مو و توقف رشد آن‌هاست. با خنثی کردن رادیکال‌های آزاد، این روغن از تخریب سلول‌های سازنده مو جلوگیری می‌کند.

ثانیاً، در طب سنتی اعتقاد بر این است که استفاده موضعی از روغن بادام تلخ برای مو باعث افزایش گردش خون در پوست سر می‌شود. تحریک خفیف ناشی از ترکیبات فرار موجود در روغن (مانند بنزآلدئید)، می‌تواند مویرگ‌های زیرپوستی را گشاد کرده و جریان خون را به سمت فولیکول‌ها هدایت کند. خون بیشتر به معنای اکسیژن و مواد مغذی بیشتر برای ریشه مو است که سوخت اصلی برای تقسیم سلولی و رشد ساقه مو محسوب می‌شود. همچنین وجود منیزیم و بیوتین در ساختار کلی بادام (که بخشی از آن به روغن منتقل می‌شود) در حفظ سلامت چرخه رشد مو حیاتی است. این ساختار را می‌توان در روغن سبوس برنج برای مو هم یافت.

تقویت ریشه و کاهش ریزش مو

ریزش مو اغلب نشانه‌ای از ضعف ریشه یا التهاب در ناحیه فولیکول است. روغن بادام تلخ برای مو با نفوذپذیری بالا به لایه‌های اپیدرم، می‌تواند سد دفاعی پوست سر را تقویت کند. اسید اولئیک موجود در این روغن (که حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد اسیدهای چرب آن را تشکیل می‌دهد) یک نفوذگر عالی است که رطوبت را در عمق پوست قفل می‌کند. خشکی پوست سر می‌تواند باعث میکروالتهاب‌هایی شود که در نهایت منجر به فیبروز و مرگ فولیکول مو می‌گردند. با هیدراته نگه داشتن عمیق پوست سر، این روغن از این چرخه معیوب جلوگیری می‌کند.

علاوه بر این، خواص ضدالتهابی روغن بادام تلخ برای مو به کاهش قرمزی و تورم اطراف فولیکول‌ها کمک می‌کند. در شرایطی مانند درماتیت سبورئیک که التهاب باعث سست شدن ریشه مو می‌شود، استفاده از این روغن می‌تواند به آرام کردن محیط پوست سر و تثبیت ریشه مو کمک کند. به همین دلیل است که بسیاری از افراد می‌پرسند برای بهره‌گیری از خواص روغن برای ریشه مو آیا باید آن به ریشه زد یا ساقه؟ برای مثال کاربران در مورد روغن نارگیل می‌پرسند که آیا باید روغن نارگیل را به ریشه مو بزنیم یا ساقه؟ پاسخ این پرسش تاثیر زیادی بر نتیجه نهایی خواهد داشت. همچنین ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی موجود در عصاره بادام تلخ نیز به عنوان تعدیل‌کننده سیستم ایمنی موضعی عمل کرده و از واکنش‌های خودایمنی خفیف که ممکن است به ریزش مو منجر شوند، می‌کاهند.

«از روغن (اسانس) بادام تلخ می‌توان به‌طور مؤثری برای بهبود زخم‌ها، درمان هموروئید و ریزش مو، تسکین درد مفاصل، تسهیل زایمان و همچنین تقویت و خوش‌حالت کردن (نرم کردن) موها استفاده کرد.»

Bitter almond essential oil can be effectively used to heal wounds, hemorrhoids and hair loss, relieve joint pain, facilitate“ “delivery, and strengthen and condition hairs.

به نقل از International Journal of Pharmaceutical and Phytopharmacological Research

روغن بادام تلخ برای موخوره و خشکی مو

ساقه مو، بر خلاف ریشه، بافت مرده است و برای سالم ماندن نیاز به محافظت خارجی دارد. روغن بادام تلخ برای موخوره و خشکی ساقه مانند یک ملات ترمیم‌کننده عمل می‌کند. اسیدهای چرب موجود در این روغن، به‌ویژه اسید لینولئیک، شباهت زیادی به سبوم (چربی طبیعی) پوست سر دارند و می‌توانند جایگزین چربی‌های از دست رفته در اثر شستشوی زیاد یا حرارت شوند. این روغن با پر کردن منافذ و شکستگی‌های میکروسکوپی روی کوتیکول مو، سطحی صاف و صیقلی ایجاد می‌کند که نور را بهتر بازتاب می‌دهد و درخشش مو را افزایش می‌دهد.

برای درمان موخوره، استفاده از روغن بادام تلخ برای مو بر روی انتهای ساقه موها بسیار موثر است. این روغن با ایجاد یک لایه محافظ، از تبخیر رطوبت داخلی ساقه مو جلوگیری کرده و اصطکاک بین تارهای مو را کاهش می‌دهد. کاهش اصطکاک به معنای گره خوردگی کمتر و در نتیجه شکستگی کمتر موها هنگام شانه زدن است. با این حال، به دلیل غلظت و قدرت بالای نوع تلخ، توصیه می‌شود برای ساقه مو آن را با روغن‌های سبک‌تری مانند روغن هسته انگور یا جوجوبا مخلوط کنید.

خاصیت ضد میکروبی و مبارزه با شوره سر

شوره سر یکی از شایع‌ترین مشکلات پوست سر است که اغلب ناشی از فعالیت بیش از حد قارچی مخمر‌مانند به نام Malassezia است. روغن بادام تلخ برای مو دارای خواص ضدقارچی ذاتی است که می‌تواند در کنترل این میکروارگانیسم موثر باشد. بنزآلدئید و سایر ترکیبات فنولی موجود در روغن بادام تلخ، با تداخل در دیواره سلولی قارچ‌ها و باکتری‌ها، رشد آن‌ها را مهار می‌کنند. این خاصیت به مراتب قوی‌تر از روغن بادام شیرین است و آن را به گزینه‌ای مناسب برای شوره‌های مقاوم و چرب تبدیل می‌کند.

علاوه بر قارچ، باکتری‌ها نیز می‌توانند باعث ایجاد جوش‌ها و فولیکولیت در پوست سر شوند. روغن بادام تلخ برای مو با خاصیت آنتی‌باکتریال خود، محیط پوست سر را پاکسازی کرده و از تجمع باکتری‌ها در دهانه فولیکول‌ها جلوگیری می‌کند. این امر نه تنها شوره را کاهش می‌دهد، بلکه بوی بد ناشی از فعالیت باکتریایی پوست سر را نیز از بین می‌برد. استفاده منظم اما کنترل‌شده از این روغن می‌تواند تعادل میکروبیوم پوست سر را بازگرداند.

درمان تخصصی شپش سر

یکی از کاربردهای تاریخی و منحصربه‌فرد روغن بادام تلخ برای مو، استفاده از آن به عنوان یک درمان طبیعی برای پدیکولوزیس یا شپش سر است. مکانیسم اثر در اینجا دوگانه است: اول، ماهیت روغنی و ویسکوز آن باعث مسدود شدن مجاری تنفسی (اسپیراکل‌ها) شپش و تخم‌های آن (رشک) می‌شود که منجر به خفگی آن‌ها می‌گردد. دوم، ترکیبات شیمیایی خاص موجود در بادام تلخ ممکن است اثر سمی مستقیم بر سیستم عصبی انگل‌ها داشته باشند که باعث فلج شدن و مرگ آن‌ها می‌شود. در مطالعاتی که بر روی درمان‌های جایگزین شپش انجام شده، روغن‌هایی با ترکیبات مشابه بادام تلخ توانسته‌اند درصد بالایی از مرگ‌ومیر شپش‌ها را رقم بزنند، بدون اینکه عوارض شدید سموم شیمیایی مانند لیندین را داشته باشند.

طرز استفاده از روغن بادام تلخ برای مو

به‌کارگیری طرز استفاده از روغن بادام تلخ برای مو نیازمند رعایت دقیق اصول ایمنی است. به دلیل غلظت بالای مواد موثره، استفاده مستقیم و خالص آن بر روی پوست سر برای همه افراد توصیه نمی‌شود و بهتر است همیشه رقیق‌سازی انجام گیرد.

طرز استفاده از روغن بادام تلخ برای مو قبل از حمام

این روش محبوب‌ترین و ایمن‌ترین راه برای بهره‌مندی از خواص درمانی روغن است:

۱. رقیق‌سازی: یک قاشق چای‌خوری روغن بادام تلخ برای مو را با دو قاشق غذاخوری روغن حامل مانند روغن نارگیل، زیتون یا روغن بادام شیرین ترکیب کنید. این کار خطر تحریک پوست را به حداقل می‌رساند.

۲. گرم کردن: مخلوط روغن را به روش بن‌ماری (قرار دادن ظرف روغن در آب گرم) کمی حرارت دهید تا ولرم شود. گرمای ملایم باعث افزایش نفوذپذیری روغن به فولیکول‌ها و ساقه مو می‌شود.

۳. ماساژ: روغن را با نوک انگشتان (نه ناخن) به آرامی روی پوست سر ماساژ دهید. حرکات دایره‌ای ملایم به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه گردش خون را تحریک می‌کند.

۴. پوشاندن: موها را جمع کرده و با کلاه رنگ یا حوله گرم بپوشانید. این محیط گرم و بسته اثربخشی روغن را چندین برابر می‌کند.

۵. شستشو: پس از گذشت ۳۰ تا ۴۵ دقیقه، موها را با شامپوی ملایم و آب ولرم بشویید. در صورت نیاز، دو بار شامپو بزنید تا چربی اضافه پاک شود.

ترکیب با ماسک‌های خانگی

برای تقویت اثر روغن بادام تلخ برای مو، می‌توانید آن را با سایر مواد طبیعی ترکیب کنید:

• برای موخوره: ترکیب روغن بادام تلخ با ژل آلوئه‌ورا. این ترکیب آبرسانی فوق‌العاده‌ای ایجاد می‌کند.
• برای شوره: ترکیب روغن بادام تلخ با چند قطره آبلیمو تازه یا روغن درخت چای. خاصیت اسیدی لیمو به تنظیم pH پوست سر کمک می‌کند.
• برای تقویت ریشه: مخلوط روغن بادام تلخ با زرده تخم‌مرغ. پروتئین تخم‌مرغ در کنار روغن، ساختار کراتین مو را تقویت می‌کند.

بهترین زمان استفاده از روغن بادام تلخ برای مو

انتخاب زمان استفاده از روغن بادام تلخ برای مو می‌تواند تاثیر آن را تغییر دهد. بهترین زمان برای اعمال روغن بادام تلخ برای مو، شب‌ها قبل از خواب یا یک ساعت پیش از حمام است. در طول شب، بدن در حالت استراحت و ترمیم است و جذب مواد مغذی از طریق پوست به حداکثر می‌رسد. با این حال، اگر پوست سر حساسی دارید یا بوی تند روغن شما را اذیت می‌کند، استفاده یک ساعته قبل از حمام گزینه مناسب‌تری است. در این بازه زمانی، روغن فرصت کافی برای اثرگذاری بر قارچ‌ها و باکتری‌ها و نفوذ به کوتیکول مو را دارد، اما آنقدر روی پوست نمی‌ماند که باعث واکنش‌های آلرژیک یا انسداد منافذ شود.

برای اهداف حالت‌دهی و رفع وزی، می‌توانید مقدار بسیار کمی (در حد یک قطره) را پس از حمام، زمانی که موها نمدار هستند، فقط به ساقه و نوک موها بزنید. در این حالت، روغن بادام تلخ برای مو به عنوان یک سرم ضد وز عمل می‌کند و از موها در برابر حرارت سشوار محافظت نسبی به عمل می‌آورد. دقت کنید که در این روش، روغن نباید با ریشه تماس داشته باشد تا باعث چرب شدن زودرس موها نشود.

مضرات و نکات احتیاطی روغن بادام تلخ برای مو

هر ماده قدرتمندی، جنبه‌های تاریکی نیز دارد و روغن بادام تلخ برای مو از این قاعده مستثنی نیست. آگاهی از مضرات روغن بادام تلخ براى مو برای جلوگیری از مسمومیت و آسیب‌های پوستی ضروری است.

خطر سمیت و سیانید

بزرگترین نگرانی در مورد بادام تلخ، وجود اسید هیدروسیانیک (HCN) است. این ماده یک سم سلولی است که تنفس سلولی را مختل می‌کند. اگرچه جذب پوستی سیانید بسیار کمتر از جذب خوراکی آن است، اما استفاده مداوم، وسیع و با غلظت بالا، به‌ویژه روی پوست‌های آسیب‌دیده یا خراشیده، می‌تواند خطرناک باشد. بسیاری از روغن‌های موجود در بازار “تصفیه شده” و فاقد سیانید هستند، اما روغن‌های سنتی و محلی ممکن است همچنان حاوی این ماده باشند. بنابراین، هرگز نباید این روغن را بلعید و باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود.

«بادام تلخ… حاوی یک ماده شیمیایی سمی به نام آمیگدالین است که در صورت مصرف خوراکی سمی است. آمیگدالین موجود در بادام تلخ در بدن به اسید هیدروسیانیک سمی (HCN) تبدیل می‌شود. این ماده شیمیایی سیستم عصبی را کند کرده و باعث مشکلات جدی تنفسی می‌شود.»

“Bitter almond… contains a toxic chemical called amygdalin, which is poisonous when consumed. The amygdalin in bitter almond turns into poisonous hydrocyanic acid (HCN) in the body. This chemical slows down the nervous system and causes serious breathing problems.”

 به نقل از Webmd

واکنش‌های آلرژیک و حساسیت

برخی افراد ممکن است به پروتئین‌های موجود در بادام یا ترکیبات آروماتیک روغن بادام تلخ برای مو حساسیت داشته باشند. علائم این حساسیت شامل قرمزی شدید، خارش بی‌پایان، کهیر و تورم پوست سر است. برای جلوگیری از این عارضه، حتماً قبل از اولین استفاده، “تست پچ” انجام دهید: مقدار کمی روغن را روی پوست داخلی بازو بمالید و ۲۴ ساعت صبر کنید. اگر واکنشی مشاهده نشد، می‌توانید از آن استفاده کنید.14

محدودیت‌ها و ممنوعیت‌ها

استفاده از روغن بادام تلخ برای مو در دوران بارداری و شیردهی توصیه نمی‌شود، زیرا مطالعات کافی مبنی بر بی‌خطر بودن جذب پوستی ترکیبات آن برای جنین و نوزاد وجود ندارد. همچنین استفاده از آن برای نوزادان و کودکان خردسال به دلیل پوست نازک‌تر و حساس‌تر آن‌ها ممنوع است. علاوه بر این، اگر پوست سر شما دارای زخم باز، اگزیمای شدید یا خراشیدگی است، از این روغن استفاده نکنید تا از ورود مستقیم مواد به جریان خون جلوگیری شود.

قیمت و کیفیت

قيمت روغن بادام تلخ براى مو در بازار بسیار متنوع است و این تنوع اغلب بازتابی از کیفیت و خلوص روغن است. روغن‌های ارزان قیمت ممکن است با پارافین یا روغن‌های گیاهی ارزان‌تر مخلوط شده باشند یا فرآیند تصفیه سمیت را طی نکرده باشند. روغن خالص و باکیفیت معمولاً در شیشه‌های تیره رنگ عرضه می‌شود تا از اکسیداسیون در برابر نور محافظت شود. هنگام خرید، به برچسب‌هایی مانند “پرس سرد” (Cold Pressed) و “بدون هگزان” (Hexane Free) دقت کنید.

منابع: Verywell Health