خواص زغال اخته؛ ۱۰ خاصیت فوق‌العاده برای سلامتی

زغال اخته، این میوه کوچک و آبی ‌رنگ که به ‌عنوان خوراکی بسیار مغذی شناخته می‌شود، نه تنها طعمی دلنشین دارد بلکه مجموعه‌ای شگفت‌انگیز از فواید سلامتی را نیز در خود جای داده است. آنتی‌اکسیدان‌های قوی، ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی موجود در زغال اخته می‌توانند به بهبود عملکرد قلب، تقویت مغز، کاهش التهاب و حتی حمایت از سیستم ایمنی کمک کنند. در دنیای پر از بیماری‌های مزمن و استرس‌های روزانه، اضافه کردن زغال اخته به رژیم غذایی می‌تواند یک گام ساده اما موثر برای ارتقای سلامت باشد. در این مقاله، به بررسی خواص زغال اخته برای بدن می‌پردازیم و نشان می‌دهیم که چرا این میوه کوچک، ارزش جایگاه ویژه‌ای در تغذیه سالم را دارد.

زغال اخته چیست؟

زغال اخته، با نام علمی Cornelian Cherry، یک میوه کوچک، بیضی‌شکل و به رنگ قرمز تا قرمز مایل به قهوه‌ای است که درختچه‌ای کوچک و مقاوم آن در مناطق معتدل و نیمه‌گرمسیری رشد می‌کند. زغال اخته طعم ترش و متمایل به شیرینی دارد و در صنایع غذایی و دارویی کاربردهای متنوعی پیدا کرده است. این میوه از گذشته در طب سنتی و گیاه‌درمانی به‌ عنوان یک ماده غذایی و درمانی ارزشمند شناخته می‌شد و منبع غنی از ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی طبیعی است که به سلامت بدن کمک می‌کنند.

ارزش غذایی زغال اخته

زغال‌اخته از میوه‌هایی است که در مقایسه با بسیاری از میوه‌های رایج، تراکم مواد مغذی و ترکیبات گیاهی فعالی دارد. مطالعات نشان داده‌اند که این میوه علاوه بر ویتامین C، دارای مقدار قابل ‌توجهی مواد معدنی مثل پتاسیم، کلسیم، آهن و ریزمغذی‌های دیگر است. مثلا در مقایسه با آب‌میوه‌های سیب، گلابی یا آلو، آب این میوه میزان کلسیم و پتاسیم بالاتری را نشان داده است. در جدول زیر برخی از مقادیر تقریبی این میوه برای حدود ۱۰۰ گرم ارائه شده تا تصویر دقیق‌تری از ارزش غذایی آن داشته باشیم:

خواص و فواید زغال اخته

در ادامه شما ۹ خاصیت مهم و مبتنی بر شواهد زغال اخته را مشاهده می‌کنید.

آنتی‌اکسیدان قوی

زغال اخته منبع غنی از ترکیبات فنولی مانند آنتوسیانین‌ها، اسید کلروژنیک و روتین است که دارای فعالیت آنتی‌اکسیدانی بالا هستند و می‌توانند آسیب ناشی از رادیکال‌های آزاد را کاهش دهند.

ضد التهابی

مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که عصاره این میوه می‌تواند مسیرهای التهابی را مهار و با کاهش نشانگرهای التهابی، به بهبود وضعیت‌های التهابی کمک کند.

بهبود سلامت متابولیک (کاهش قند و مقاومت به انسولین)

در یک مطالعه متاآنالیز، مصرف مکمل‌های زغال اخته به طور معناداری موجب کاهش قند خون ناشتا و HbA1c شده است، که نشان‌دهنده اثرات مثبت روی کنترل قند و مقاومت به انسولین است.

تنظیم چربی‌های خون و بهبود پروفیل لیپیدی

بر اساس شواهد، این میوه ممکن است موجب کاهش تری‌گلیسریدها، کاهش کلسترول کل و LDL شود و افزایش HDL را نیز تحت برخی شرایط به همراه داشته باشد.

حمایت از سلامت قلب و عروق

با توجه به فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی، ضد التهابی و بهبود لیپیدها، زغال اخته به عنوان عاملی موثر در کاهش ریسک بیماری‌های قلبی و عروقی مطرح شده است.

کاهش وزن و بهبود شاخص‌های ترکیب بدنی

پژوهشی نشان داده که مصرف این میوه با کاهش وزن، شاخص توده بدن (BMI) و جرم چربی بدن همراه بوده است.

حفاظت از کبد و کلیه‌ها

برخی مطالعات حیوانی بیان کرده‌اند که عصاره زغال اخته می‌تواند آسیب کبدی یا کلیوی القا شده را کاهش دهد و به همین دلیل، نقش محافظتی برای این اندام‌ها داشته باشد.

فعالیت ضد میکروبی و ضد انگل

پژوهش‌ها نشان داده‌اند این میوه دارای خاصیت مقابله با عوامل میکروبی و انگل‌ها است که در طب سنتی نیز به کار می‌رفته است.

بهبود عملکرد دستگاه ادراری

زغال اخته ممکن است در بهبود عملکرد سیستم ادراری (مثلا کاهش استرس اکسیداتیو در کلیه‌ها) موثر باشد.

اگرچه مطالعات بسیار امیدوارکننده هستند، اغلب در سطح مکمل یا عصاره بوده‌اند و هنوز برای برخی از فواید، شواهد گسترده انسانی کافی نیستند. بنابراین، بهتر است زغال اخته را به عنوان یک گزینه مکمل در رژیم غذایی در نظر بگیرید و نه جایگزین درمان‌های پزشکی اصلی.

خواص زغال اخته در طب سنتی

میوه زغال ‌اخته علاوه بر ارزش غذایی‌اش، در بسیاری از نظام‌های طب سنتی در منطقه خاورمیانه، آسیای مرکزی و اروپا کاربرد درمانی داشته است. در ادامه برخی از مصارف سنتی و تاریخی این میوه را بررسی می‌کنیم:

• در ایران سنتی، این میوه برای درمان التهابات روده‌ای، اسهال، سنگ کلیه، تب، عفونت دستگاه ادراری و حتی «ضربان گرمایی» (سردرد ناشی از گرما) استفاده می‌شده است.
• در ترکیه و کشورهای قفقاز، میوه زغال ‌اخته برای درمان بواسیر، مشکلات روده‌ای، درد مفاصل و عفونت‌های پوستی کاربرد داشته است.
• در طب چینی، میوه و شاخه‌های آن برای تقویت کلیه‌ها استفاده شده است؛ همچنین به ‌عنوان درمان اسپرماتوره (تخلیه نابه‌هنجار مایع منی) مورد کاربرد بوده است.
• در یونان باستان، برگ‌ها و میوه‌ها برای درمان بیماری‌های معده کاربرد داشته‌اند؛ برای مثال گفته شده که بقراط، برگ زغال‌اخته را برای درمان «بیماری‌های معده» پیشنهاد می‌کرد.
• استفاده از این میوه به‌ عنوان ضدتب، برای تقویت سیستم ایمنی و ضدعفونت نیز در طب سنتی مشاهده شده است. همچنین، میوه خشک یا عصاره آن در برابر عفونت‌های ادراری، کلیوی و روده‌ای نیز به ‌کار رفته است.

به ‌طور کلی، خواص زغال‌اخته از جنبه طب سنتی را می‌توان در قالب زیر خلاصه کرد:

• ضد اسهال و ضدالتهاب روده‌ای
• درمان تب و عفونت‌های دستگاه ادراری و کلیوی
• تقویت ماهیچه‌ها و مفاصل
• بهبود عملکرد دستگاه گوارش و پیشگیری از سنگ کلیه
• تقویت سیستم ایمنی و مقابله با عفونت‌های پوستی

خواص زغال اخته برای زنان

زغال اخته در طب سنتی و برخی مطالعات مدرن به ‌عنوان میوه‌ای مفید برای سلامت زنان شناخته شده است؛ این میوه ممکن است در طی دوره‌هایی مانند یائسگی، اختلالات تخمک‌گذاری و تنظیم وزن زنان موثر باشد.

مطالعه‌ای نشان داد که عصاره زغال اخته توانسته در مدل حیوانی پس از برداشتن تخمدان‌ها (Ovariectomy) از افزایش وزن ناحیه شکم جلوگیری کند.

در منابع سنتی آمده که این میوه «برای زنانی که با اختلالات قاعدگی مواجه‌اند» توصیه می‌شود. ترکیبات فنولی و آنتوسیانین‌ها در زغال اخته می‌توانند از طریق کاهش التهاب و بهبود متابولیسم تاثیرگذار باشند که در زنان دارای اضافه وزن یا دوره یائسگی اهمیت دارد.

خواص زغال اخته برای کبد

تحقیقات نشان داده‌اند که زغال اخته می‌تواند به سلامت کبد کمک کند، به ویژه در شرایط اختلالات متابولیک که کبد درگیر می‌شود. در بررسی‌هایی آمده که عصاره زغال اخته اثرات محافظتی بر آنزیم‌های کبدی و آسیب کبدی داشته است.

مطالعه در بیماران دارای بیماری کبد چرب غیرالکلی نشان داده که مصرف این میوه توانسته شاخص‌های ترکیب بدنی و فشار خون را بهبود بخشد. ترکیبات آنتی‌اکسیدانیِ بالای این میوه می‌تواند مانع از آسیب اکسیداتیو در سلول‌های کبدی شود.

خواص زغال اخته برای کم‌خونی

اگرچه مستندات زیادی مختص کم‌خونی با زغال اخته وجود ندارد، این میوه به دلیل محتوای ویتامین  C و ترکیبات کمک‌کننده به جذب آهن می‌تواند برای وضعیت‌های کمبود آهن مفید واقع شود.

با وجود این که غذا برای کم‌ خونی بسیار زیاد است، محتوای ویتامین  C بالا در میوه زغال اخته می‌تواند جذب آهن گیاهی را در دستگاه گوارش بهبود دهد. در منابع گیاهی آمده که زغال اخته برای «تجدید بافت‌ها و اندام‌ها» مخصوصا در شرایط نیاز به افزایش خون یا مواد مغذی توصیه می‌شود.

خواص زغال اخته برای کلیه

زغال اخته دارای اثرات مثبتی بر سلامت مجاری ادراری و کلیه‌ها گزارش شده است. یکی از مزایای ذکرشده «بهبود عملکرد دستگاه ادراری» است، مخصوصا کاهش استرس اکسیداتیو در بافت‌های کلیوی. بررسی‌ها نشان داده‌اند که ترکیبات موجود در این میوه می‌تواند از آسیب کلیوی ناشی از مواد شیمیایی یا دارویی جلوگیری کند.

خواص زغال اخته برای معده

این میوه در طب سنتی برای بهبود عملکرد گوارش و مشکلات معده نیز کاربرد داشته است. منابع سنتی از زغال اخته برای درمان «اختلالات گوارشی» استفاده کرده‌اند. ترکیبات ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی موجود می‌تواند به کاهش التهاب مخاط معده و بهبود هضم کمک کند. با این حال، نباید از خواص نعناع برای معده و خواص زنجبیل برای معده نیز غافل بمانید، اگر مشکلات گوارشی را به طور مکرر تجربه می‌کنید.

خواص زغال اخته برای جنین

در منابع مدرن، شواهد مستقیم زیادی در رابطه با جنین یافت نشده، اما در طب سنتی تاکید به مصرف آن در دوران بارداری برای تجدید بافت‌ها و تغذیه شده است. در یکی از منابع اینترنتی ذکر شده که آب یا کنسانتره زغال اخته به ‌عنوان غذایی مهم در بارداری مورد توصیه است.

این میوه به‌ دلیل محتوای ویتامین C، آهن و مواد مغذی دیگر می‌توان منبع خوبی برای تغذیه مادر در دوران بارداری محسوب شود؛ اگر چه لازم است با احتیاط و تحت‌نظر پزشک مصرف شود.

خاصیت انواع زغال اخته

زغال اخته نه ‌تنها به صورت تازه مصرف می‌شود، بلکه به شکل‌های مختلف مانند خشک، مربا، ترشی و عصاره نیز کاربرد دارد. هر نوع از این محصولات خواص منحصر به فرد خود را دارد که می‌تواند تاثیر متفاوتی بر سلامتی داشته باشد، بسته به روش مصرف و میزان مواد مغذی موجود. در ادامه هر یک از این انواع بررسی می‌شوند:

خواص زغال اخته خشک

زغال اخته خشک حاوی مقادیر غلیظ‌تر آنتی‌اکسیدان‌ها و فیبر است. مصرف آن می‌تواند به بهبود گوارش، تنظیم قند خون و کاهش التهاب کمک کند. همچنین به دلیل غلظت بالای پلی‌فنول‌ها، اثر محافظتی بیشتری روی قلب و عروق دارد و گزینه مناسبی برای افرادی است که می‌خواهند از فواید میوه در طولانی‌مدت بهره‌مند شوند.

خواص زغال اخته تازه

زغال اخته تازه بیشترین میزان ویتامین C و آب را دارد و برای تقویت سیستم ایمنی و افزایش جذب آهن بسیار مفید است. مصرف تازه این میوه به هیدراتاسیون بدن کمک می‌کند و اثرات ضد التهابی و ضدعفونی‌کننده آن سریع‌تر جذب می‌شود، به ‌خصوص در رفع التهاب‌های سطحی و تقویت بدن در فصل سرما مفید است.

خواص آب زغال اخته

آب زغال اخته، غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیبات فعال زیستی است که می‌تواند فشار خون و لیپیدهای خون را بهبود دهد. نوشیدن آب آن موجب هیدراتاسیون سریع بدن و دفع سموم از طریق کلیه‌ها می‌شود. همچنین مصرف مداوم آب زغال اخته می‌تواند در محافظت از کبد و کاهش استرس اکسیداتیو موثر باشد.

خواص مربای زغال اخته

مربای زغال اخته به دلیل ترکیب با شکر، انرژی سریع‌الاثر را ارائه می‌دهد و می‌تواند برای افراد با ضعف بدنی یا نیاز به انرژی فوری مفید باشد. همچنین برخی از ترکیبات آنتی‌اکسیدانی میوه حفظ می‌شود و مصرف آن در صبحانه یا به همراه دمنوش‌ها می‌تواند عملکرد گوارشی و سیستم ایمنی را بهبود بخشد.

خواص ترشک زغال اخته

ترشک زغال اخته علاوه بر طعم دلپذیر، به دلیل فرایند خشک شدن با حفظ بخش زیادی از ترکیبات فنولی، به تنظیم قند خون و بهبود گوارش کمک می‌کند. مصرف آن به عنوان میان‌وعده انرژی‌زا و تقویت‌کننده معده و روده شناخته می‌شود و خواص آنتی‌اکسیدانی قابل توجهی دارد.

خواص ترشی زغال اخته

ترشی زغال اخته با داشتن اسید لاکتیک و سایر ترکیبات ارگانیک، به بهبود عملکرد سیستم گوارشی و تحریک ترشح آنزیم‌های معده کمک می‌کند. همچنین مصرف آن می‌تواند تعادل میکروبی روده را بهبود دهد و در تقویت سیستم ایمنی موثر باشد. ترشی این میوه به دلیل خاصیت ضد باکتریایی طبیعی، به محافظت در برابر عفونت‌های دستگاه گوارش کمک می‌کند.

خواص دم کرده زغال اخته

دم کرده زغال اخته، روش سنتی و ساده‌ای برای بهره‌مندی از خواص ضد التهابی و آرام‌بخش این میوه است. این دم‌کرده می‌تواند به کاهش درد مفاصل، التهاب گوارشی و خستگی کمک کند. مصرف منظم آن در طب سنتی برای تقویت بدن و تسکین اختلالات معده و روده توصیه شده است.

خواص رب زغال اخته

رب زغال اخته به دلیل فرآوری و تمرکز بالای مواد مغذی، خواص آنتی‌اکسیدانی و ضد التهابی میوه را حفظ می‌کند. مصرف رب آن در غذاها می‌تواند به کنترل فشار خون، بهبود عملکرد قلب و عروق و تقویت سیستم ایمنی کمک کند. همچنین رب زغال اخته به دلیل طعم اسیدی طبیعی، هضم غذا را آسان‌تر و به تبع به سلامت معده کمک می‌کند.

افزودن زغال اخته به سبد غذایی؛ راز بدن سالم‌تر

زغال اخته همان‌طور که در این مطلب بررسی شد، میوه‌ای است که هم در طب سنتی و هم در تحقیقات مدرن ارزش غذایی بالایی دارد. این میوه سرشار از ویتامین‌ها، مواد معدنی، آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیبات فعال زیستی است که می‌توانند سلامت قلب، کبد، کلیه، معده و حتی سیستم ایمنی بدن را تقویت کنند.

افزودن زغال اخته به رژیم غذایی، چه به صورت تازه، خشک، آبمیوه، مربا یا ترشی می‌تواند به کاهش التهاب، بهبود عملکرد گوارش، پیشگیری از کم‌خونی و حمایت از سلامت زنان و جنین کمک کند. با توجه به تنوع روش‌های مصرف، افراد می‌توانند بسته به نیاز و سلیقه خود، زغال اخته را به شکل دلخواه در وعده‌های غذایی روزانه خود بگنجانند. به طور حتم، این میوه یک گزینه طبیعی و خوشمزه برای افزایش انرژی و حفظ سلامت طولانی‌مدت بدن تلقی می‌شود.

منبع: newshadrinks – herbs2000 – newsmedical