ترخیص کالا چیست؟ مراحل، هزینه و شرایط

ورود هرگونه محصول تجاری به کشور و عبور آن از مرزهای قانونی، نیازمند طی‌کردن فرآیندی تخصصی و چندمرحله‌ای تحت عنوان ترخیص کالا است که شریان حیاتی تجارت بین‌الملل محسوب می‌شود. بدون انجام دقیق این عملیات، عملاً چرخه‌ی تأمین کالا در بازار داخلی متوقف خواهد شد و دسترسی صنایع به مواد اولیه یا مصرف‌کنندگان به محصولات نهایی غیرممکن می‌شود. این فرآیند که ترکیبی از دانش حقوقی، تسلط بر قوانین و تجربه اجرایی است، ضامن سلامت اقتصاد و امنیت بازار است.

ترخیص کالا از گمرک به چه معناست؟

در دنیای پیچیده تجارت و بازرگانی، مفاهیم بسیاری وجود دارند که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسند، اما وقتی وارد جزئیات اجرایی آن‌ها می‌شویم، دنیایی از قوانین، تبصره‌ها و رویه‌های اداری را در دل خود جای داده‌اند. یکی از این مفاهیم بنیادین، آزادسازی محموله‌های تجاری از اماکن گمرکی است. اگر بخواهیم تعریفی جامع ارائه دهیم، باید گفت که این فرآیند مجموعه‌ای از اقدامات حقوقی، مالی و اداری به شمار می‌آید که طی آن، صاحب کالا یا نماینده‌ی قانونی او تلاش می‌کند تا با رعایت قوانین جاری کشور، مجوزهای لازم برای خروج بار از گمرک را دریافت کند.

این پروسه تنها به معنای پرداخت پول و تحویل گرفتن بار نیست. در واقع، گمرک به‌عنوان مرزبان اقتصادی کشور، وظیفه دارد تا از ورود کالاهای غیرمجاز جلوگیری کرده، استانداردهای ایمنی و بهداشت را کنترل کند و حقوق دولت را در قالب تعرفه‌ها و عوارض دریافت نماید. بنابراین، زمانی که از مفهوم ترخیص کالا صحبت می‌کنیم، منظورمان طیف وسیعی از فعالیت‌هاست که از لحظه‌ی ورود کالا به مرز آغاز شده و تا زمان خروج آن از درب گمرک و حمل به سمت انبار صاحب کالا ادامه می‌یابد. در سال ۱۴۰۴، با توجه به تغییرات گسترده در سامانه‌های الکترونیکی و سیاست‌های ارزی، ماهیت این عملیات بیش از پیش به سمت دیجیتالی‌شدن پیش رفته و تسلط بر سامانه‌هایی نظیر EPL (پنجره واحد تجارت فرامرزی) به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.

از دیدگاه حقوقی، تا زمانی که تشریفات قانونی تکمیل نشود، کالا در مالکیت قطعی واردکننده قرار نمی‌گیرد و تحت نظارت مستقیم گمرک باقی می‌ماند. این موضوع حتی در مورد کالاهای صادراتی نیز صدق می‌کند. اما در واردات که تمرکز اصلی ما بر آن قرار دارد، هدف نهایی «واردات قطعی» است؛ یعنی وضعیتی که کالا اجازه‌ی مصرف در داخل کشور را پیدا می‌کند. پیچیدگی این مسیر زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم هر نوع کالا، بسته به ماهیت و کاربردش، نیازمند مجوزهای خاصی از سازمان‌های مختلف مانند وزارت بهداشت، سازمان استاندارد و وزارت صمت خواهد بود.

اهمیت ترخیص کالا

چرا فرآیند آزادسازی کالا تا این حد در اقتصاد کلان و خرد اهمیت دارد؟ پاسخ به این پرسش را باید در نقش کلیدی زنجیره‌ی تأمین جستجو کرد. در اقتصاد مدرن، هیچ کشوری نمی‌تواند تمام نیازهای خود را به‌تنهایی تولید کند. مواد اولیه کارخانه‌ها، ماشین‌آلات صنعتی، قطعات یدکی خودرو، تجهیزات پزشکی پیشرفته و حتی بسیاری از کالاهای اساسی نظیر غلات و نهاده‌های دامی، از طریق واردات تأمین می‌شوند. حال تصور کنید که در گلوگاه ورودی این کالاها، یعنی گمرک، وقفه‌ای ایجاد شود. تأثیر این وقفه به‌سرعت در تمام لایه‌های اقتصاد حس خواهد شد.

اهمیت ترخیص کالا از گمرک در سال ۱۴۰۴ که کشور با نوسانات ارزی و تحریم‌های اقتصادی دست‌وپنج نرم می‌کند، دوچندان شده است. انجام به‌موقع و صحیح تشریفات می‌تواند از خواب سرمایه بازرگانان جلوگیری کند. هر روز توقف اضافی کالا در انبار گمرک، هزینه‌هایی تحت عنوان انبارداری و دموراژ (جریمه دیرکرد عودت کانتینر) را به صاحب کالا تحمیل می‌کند. این هزینه‌های سربار، در نهایت به قیمت تمام‌شده کالا اضافه شده و منجر به تورم در بازار مصرف می‌شود. بنابراین، سرعت و دقت در انجام تشریفات گمرکی، رابطه‌ی مستقیمی با ثبات قیمت‌ها در بازار داخلی دارد.

علاوه بر جنبه‌های اقتصادی، ابعاد قانونی و نظارتی نیز حائز اهمیت فراوان هستند. گمرک به‌عنوان فیلتر ورودی، از ورود کالاهای بی‌کیفیت، تقلبی و خطرناک جلوگیری می‌کند. این فرآیند تضمین می‌کند که محصول وارد شده، استانداردهای لازم را دارد و سلامت مصرف‌کننده را به خطر نمی‌اندازد. برای مثال، در مورد واردات دارو یا مواد غذایی، نظارت‌های سخت‌گیرانه‌ی گمرکی و اخذ مجوزهای بهداشتی، ضامن سلامت جامعه خواهد بود. همچنین، وصول حقوق ورودی و عوارض گمرکی، یکی از منابع مهم درآمدی دولت محسوب می‌شود که در بودجه سالانه کشور نقش بسزایی ایفا می‌کند.

انواع دسته‌بندی کالاهای وارداتی

در نظام تجاری ایران و بسیاری از کشورهای جهان، کالاها بر اساس ماهیت و کاربردشان طبقه‌بندی می‌شوند و هر گروه، قوانین و تعرفه‌های خاص خود را دارد. شناخت این دسته‌بندی‌ها برای هر بازرگانی که قصد فعالیت در حوزه واردات را دارد، حیاتی به نظر می‌رسد. در سال ۱۴۰۴، تغییرات تعرفه‌ای و سیاست‌های حمایتی دولت، تأثیرات قابل توجهی بر هزینه‌های تمام‌شده‌ی هر یک از این گروه‌ها گذاشته است. در ادامه به بررسی مهم‌ترین دسته‌بندی‌ها می‌پردازیم.

تجهیزات پزشکی و دارویی

این گروه از کالاها به دلیل ارتباط مستقیم با جان و سلامت انسان‌ها، حساس‌ترین و شاید پیچیده‌ترین مراحل را در گمرک طی می‌کنند. دولت برای جلوگیری از افزایش هزینه‌های درمان و تأمین نیازهای حیاتی کشور، نگاهی حمایتی به این بخش دارد. در سال ۱۴۰۴، حقوق ورودی و سود بازرگانی برای بسیاری از اقلام دارویی، مواد اولیه تولید دارو، شیر خشک اطفال و تجهیزات پزشکی ضروری، به حداقل ممکن یعنی یک درصد کاهش یافته است. این کاهش چشمگیر تعرفه با هدف ثبات قیمت در بازار سلامت اعمال شده است.

واردات این محصولات نیازمند اخذ مجوزهای دقیق از اداره کل تجهیزات پزشکی و سازمان غذا و دارو است. دریافت کد IRC (کد ثبت فرآورده‌های دارویی) پیش‌شرط اصلی برای ثبت سفارش و آغاز عملیات گمرکی محسوب می‌شود. همچنین، به دلیل حساسیت برخی از این کالاها به دما و شرایط نگهداری، اولویت‌هایی نظیر حمل یکسره (بدون تخلیه در انبار) برای آن‌ها در نظر گرفته می‌شود تا کیفیت محصول در فرآیند ترخیص کالا حفظ شود.

ماشین‌آلات خط تولید و صنعتی

چرخ‌های صنعت هر کشوری برای حرکت نیاز به تکنولوژی و ابزارآلات به‌روز دارند. دولت با درک این موضوع، تسهیلات ویژه‌ای را برای واردات ماشین‌آلات صنعتی که نمونه مشابه داخلی ندارند، در نظر گرفته است. اگر یک تولیدکننده بتواند ثابت کند که دستگاه مورد نیازش در داخل کشور تولید نمی‌شود، می‌تواند از معافیت‌های مالیاتی و گمرکی قابل توجهی بهره‌مند شود. این سیاست در راستای حمایت از تولید ملی و نوسازی صنایع فرسوده اتخاذ شده است.

در سال ۱۴۰۴، تعرفه واردات ماشین‌آلاتی که در خطوط تولید کارخانجات استفاده می‌شوند، در صورتی که به تأیید وزارت صمت برسد، بسیار پایین و گاهی معاف از حقوق ورودی خواهد بود. محصولاتی نظیر دستگاه‌های تزریق پلاستیک پیشرفته، ماشین‌آلات نساجی و بافندگی، خطوط بسته‌بندی مواد غذایی و ربات‌های صنعتی در این گروه جای می‌گیرند. نکته‌ی مهم در اینجا، تفکیک بین ماشین‌آلات نو و مستعمل است؛ واردات ماشین‌آلات مستعمل (دست‌دوم) قوانین سخت‌گیرانه‌تری دارد.

کالاهای اساسی و نهاده‌های دامی

امنیت غذایی، خط قرمز هر دولتی به شمار می‌آید. کالاهایی مانند گندم، جو، ذرت، دانه‌های روغنی، روغن خام و برنج که قوت غالب مردم را تشکیل می‌دهند یا به‌عنوان خوراک دام و طیور استفاده می‌شوند، در دسته‌ی کالاهای اساسی (گروه ۱) قرار می‌گیرند. برای این محصولات، ارز ترجیحی یا نیمایی با نرخ پایین‌تر تخصیص می‌یابد و اولویت خروج آن‌ها در ترخیص کالا از گمرکات «بسیار فوری» است. در سال ۱۴۰۴، سود بازرگانی این اقلام نیز همانند داروها، در سطح یک درصد تعیین شده تا از جهش قیمت مواد غذایی جلوگیری شود.

فرآیند آزادسازی این کالاها معمولاً با نظارت مستقیم سازمان استاندارد و سازمان قرنطینه نباتی همراه است. نمونه‌برداری از محموله‌های غلات و خوراک دام در پای اسکله انجام می‌شود تا از عدم وجود آفات و بیماری‌ها اطمینان حاصل گردد. هرگونه تعلل در خروج این کالاها می‌تواند منجر به فسادپذیری و ضرر هنگفت ملی شود.

خودرو و قطعات یدکی

یکی از پربحث‌ترین بخش‌های واردات در سال‌های اخیر، حوزه خودرو بوده است. در سال ۱۴۰۴، مقررات مربوط به واردات خودرو و قطعات آن دستخوش تغییرات مهمی شده است. تعرفه واردات خودرو بر اساس حجم موتور و نوع پیشرانه (بنزینی، هیبریدی یا برقی) تعیین می‌شود. رویکرد کلی دولت، تشویق به واردات خودروهای کم‌مصرف و برقی است؛ به‌طوری که تعرفه خودروهای برقی بسیار پایین‌تر از خودروهای بنزینی با حجم موتور بالا در نظر گرفته شده است. برای قطعات یدکی نیز که نیاز مبرم بازار خدمات ترخیص کالا و خطوط تولید خودروسازان داخلی محسوب می‌شود، تعرفه‌ها به‌گونه‌ای تنظیم شده که تعادلی بین حمایت از قطعه‌سازان داخلی و تأمین نیاز بازار برقرار شود.

مراحل ترخیص کالا از گمرک

اکنون که با مفاهیم پایه و انواع کالاها آشنا شدیم، نوبت به بررسی عملیاتی‌ترین بخش ماجرا می‌رسد. کالا به گمرک رسیده است، حالا باید چه کرد؟ این مسیر مانند یک بازی مرحله‌ای است که عبور از هر مرحله، پیش‌نیاز ورود به مرحله بعدی خواهد بود. دقت، سرعت عمل و آگاهی از قوانین، سه ضلع مثلث موفقیت در این مسیر هستند.

جدول راهنمای گام‌به‌گام فرآیند گمرکی

تحلیل مسیرهای سه‌گانه گمرکی

یکی از هوشمندانه‌ترین بخش‌های سیستم گمرکی مدرن، سیستم مدیریت ریسک است که برای جلوگیری از اتلاف وقت و تمرکز بر محموله‌های پرخطر طراحی شده است. پس از دریافت کوتاژ، سامانه ترخیص کالا به‌صورت خودکار یکی از سه رنگ زیر را به اظهارنامه اختصاص می‌دهد.

مسیر سبز؛ رویای بازرگانان

این مسیر آرزوی هر بازرگانی به شمار می‌آید. کالاهایی که در این مسیر قرار می‌گیرند، نیازی به ارزیابی فیزیکی و بررسی کارشناس ندارند و مستقیماً به مرحله پرداخت و خروج هدایت می‌شوند. معمولاً شرکت‌های تولیدی خوش‌نام، کالاهای اساسی و مواد اولیه‌ای که قبلاً سابقه شفاف داشته‌اند، در این مسیر قرار می‌گیرند. سرعت عملیات در این مسیر بسیار بالاست و گاهی ظرف چند ساعت انجام می‌شود.

مسیر زرد؛ بررسی اسنادی

این مسیر حد وسط است. کالا نیاز به بازبینی فیزیکی و آزمایشگاه ندارد، اما اسناد و مدارک آن باید توسط کارشناس مجازی (که ممکن است در گمرک دیگری مستقر باشد) به‌دقت بررسی شود. هدف در اینجا اطمینان از صحت ارزش‌گذاری و تعرفه انتخابی است. اغلب کالاهایی که نیاز به آزمایش ندارند اما ارزش آن‌ها باید دقیق چک شود، در این مسیر جای می‌گیرند.

مسیر قرمز؛ ارزیابی دقیق

سخت‌گیرانه‌ترین حالت ممکن است. محموله باید در حضور ارزیاب گمرک باز شود، با اسناد مقایسه گردد و در صورت لزوم نمونه‌برداری جهت ارسال به آزمایشگاه انجام شود. هرگونه مغایرت بین کالای موجود و اسناد اظهار شده در این مرحله کشف می‌شود. بازرگانان تازه‌کار یا کالاهایی که ریسک بالا دارند، معمولاً به این مسیر هدایت می‌شوند.

روش‌های خاص و تسهیلات گمرکی

همیشه روال کار طبق استاندارد پیش نمی‌رود و گاهی شرایط ایجاب می‌کند تا از روش‌های ویژه‌ای برای خروج کالا استفاده شود. این روش‌ها برای تسهیل امور تولیدکنندگان و جلوگیری از فساد کالا طراحی شده‌اند.

ترخیص ۹۰ درصدی کالا

در شرایط اقتصادی کنونی و با توجه به محدودیت‌های ارزی که گاهی گریبان‌گیر بازرگانان می‌شود، دولت راهکاری منعطف را برای جلوگیری از رسوب کالا در گمرکات پیش‌بینی کرده است. این راهکار که به «ترخیص نسیه» یا «درصدی» معروف است، به صاحب کالا اجازه می‌دهد تا بدون تسویه کامل ارزی یا پرداخت تمام حقوق ورودی، بخش عمده‌ای از کالای خود را خارج کند.

بر اساس بخشنامه‌های سال ۱۴۰۴، واحدهای تولیدی و بازرگانان دارای سابقه مثبت می‌توانند درخواست دهند تا ۹۰ درصد از کالای خود را خارج کنند و ۱۰ درصد باقی‌مانده را به‌عنوان وثیقه در گمرک باقی بگذارند. این موضوع زمانی کاربرد دارد که مثلاً کدهای رهگیری بانک (ساتا) برای تأمین ارز هنوز صادر نشده است یا واحد تولیدی نقدینگی کافی برای پرداخت تمام حقوق گمرکی را به‌صورت یکجا ندارد. با این روش، مواد اولیه سریع‌تر به خط تولید می‌رسد و چرخ کارخانه از حرکت نمی‌ایستد. ترخیص ۹۰ درصدی کالا یکی از ابزارهای مهم حمایتی دولت محسوب می‌شود.

ترخیص فوری کالا

برخی کالاها «زمان» برایشان حکم مرگ و زندگی را دارد. تصور کنید محموله‌ای از داروی حیاتی، گوشت گرم یا میوه‌های استوایی وارد گمرک شده است. اگر این کالاها بخواهند پروسه تخلیه در انبار، صدور قبض انبار، ارزیابی در صف انتظار و بارگیری مجدد را طی کنند، قطعاً فاسد شده و کیفیت خود را از دست می‌دهند. همچنین برخی تجهیزات صنعتی بسیار بزرگ یا حساس به ضربه هستند که هر بار جابه‌جایی آن‌ها ریسک آسیب‌دیدگی را بالا می‌برد.

برای حل این چالش، رویه‌ای به نام ترخیص فوری کالا یا حمل یکسره طراحی شده است. در این روش، کالا اصلاً از روی وسیله حمل (کامیون یا تریلی) تخلیه نمی‌شود. یعنی کامیونی که مثلاً وارد محوطه ترخیص کالا از گمرک بازرگان شده، مستقیماً به باسکول می‌رود، تشریفات روی همان کامیون انجام می‌شود و پس از اخذ مجوزها، بدون توقف در انبار، از درب خروج گمرک خارج شده و به سمت مقصد نهایی حرکت می‌کند.

شرایط لازم برای ترخیص کالا

ورود به عرصه واردات و انجام امور گمرکی، نیازمند احراز شرایط خاصی است و هر شخصی نمی‌تواند بدون مقدمه اقدام به این کار کند. قانون‌گذار برای نظم‌دهی به تجارت خارجی، پیش‌نیازهایی را تعیین کرده است:

• کارت بازرگانی معتبر: این سند، شناسنامه تجاری هر فرد محسوب می‌شود. بدون کارت بازرگانی، ثبت سفارش و اظهار کالا امکان‌پذیر نیست. کارت بازرگانی نشان می‌دهد که فرد یا شرکت، صلاحیت قانونی برای تجارت را دارد و عضو اتاق بازرگانی است.
• ثبت نام در سامانه مؤدیان مالیاتی: یکی از شروط اصلی برای فعالیت تجاری، شفافیت مالی است. بازرگان باید کد اقتصادی داشته باشد و وضعیت بدهی مالیاتی او روشن باشد. خوش‌حسابی مالیاتی تأثیر مستقیمی در تعیین مسیر سبز گمرکی دارد.
• عدم سوءپیشینه قاچاق: افرادی که سابقه محکومیت در پرونده‌های قاچاق کالا و ارز داشته باشند، از فعالیت‌های گمرکی محروم خواهند شد.
• کد کاربری در سامانه EPL: تمام امور گمرکی امروزه اینترنتی است؛ بنابراین داشتن حساب کاربری فعال در سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی الزامی است.
• وکالت‌نامه رسمی: اگر صاحب کالا شخصاً امور را انجام نمی‌دهد و از شرکت ترخیص کالا کمک می‌گیرد، باید وکالت‌نامه رسمی و محضری به کارگزار گمرکی بدهد تا او بتواند به نیابت از وی اقدامات لازم را انجام دهد.

مدارک لازم برای ترخیص کالا از گمرک

گردآوری اسناد دقیق و کامل، نیمی از موفقیت در فرآیند گمرکی را تضمین می‌کند. کوچک‌ترین مغایرت بین اطلاعات درج شده در این اسناد با یکدیگر یا با خود کالا، می‌تواند منجر به جریمه‌های سنگین و توقف کالا شود. در ادامه لیستی از مهم‌ترین این اسناد که باید در دست داشته باشید، آورده شده است:

• اظهارنامه واردات: سندی که در آن صاحب کالا تمام مشخصات محموله را به گمرک اعلام می‌کند.
• کارت بازرگانی: مجوز اصلی فعالیت.
• قبض انبار: رسیدی که نشان می‌دهد کالا در اختیار گمرک است.
• ترخیصیه (Delivery Order): سندی که شرکت حمل‌ونقل صادر می‌کند و نشان‌دهنده تسویه حساب کرایه حمل است.
• بارنامه (Bill of Lading): سند حمل که مشخصات کالا، مبدأ، مقصد و وسیله حمل در آن قید شده است.
• فاکتور تجاری (Invoice): سندی که ارزش کالا و شرایط معامله بین خریدار و فروشنده را نشان می‌دهد.
• لیست عدل‌بندی (Packing List): فهرستی که نشان می‌دهد در هر بسته یا جعبه چه کالایی و با چه وزنی وجود دارد. این سند برای ارزیابی کالا بسیار حیاتی است.
• گواهی مبدأ (Certificate of Origin): سندی که اتاق بازرگانی کشور صادرکننده آن را صادر می‌کند و نشان می‌دهد کالا ساخت کدام کشور است. این سند برای استفاده از تعرفه‌های ترجیحی مهم است.
• پروفورما (Proforma Invoice): پیش‌فاکتوری که مبنای ثبت سفارش و تخصیص ارز بوده است.
• مجوزهای قانونی: بسته به نوع کالا، مجوزهایی نظیر استاندارد، بهداشت، قرنطینه دامی یا نباتی، انرژی اتمی و مجوز وزارت راه (در صورت استفاده از ناوگان خارجی) باید ضمیمه شود.
• گواهی بازرسی (COI): برای اطمینان از اینکه کالای ارسالی با کالای خریداری شده مطابقت کیفی و کمی دارد، شرکت‌های بازرسی بین‌المللی کالا را در مبدأ چک کرده و این گواهی را صادر می‌کنند.

هزینه ترخیص کالا

یکی از دغدغه‌های اصلی هر تاجری، برآورد دقیق هزینه‌های تمام‌شده است. هزینه ترخیص کالا از گمرک در سال ۱۴۰۴ ساختار مشخصی دارد، اما مبلغ نهایی آن‌ها بسته به نوع کالا، ارزش آن و نرخ ارز محاسباتی متغیر خواهد بود. درک اجزای این هزینه‌ها به برنامه‌ریزی مالی دقیق‌تر کمک می‌کند.

هزینه‌های کلی به چند دسته تقسیم می‌شوند:

1. حقوق ورودی (Import Duty): این بخش اصلی‌ترین هزینه پرداختی به گمرک است. حقوق ورودی حاصل‌جمع «حقوق گمرکی» (که معمولاً ۴ درصد ارزش گمرکی کالا است) و «سود بازرگانی» است. سود بازرگانی عددی متغیر است که توسط هیئت دولت تعیین می‌شود و می‌تواند از ۱ درصد (برای دارو) تا ۱۰۰ درصد (برای کالاهای لوکس یا دارای مشابه داخلی) متغیر باشد.
2. مالیات بر ارزش افزوده (VAT): گمرک به نیابت از سازمان امور مالیاتی، مالیات بر ارزش افزوده را نیز در همان مرحله ترخیص دریافت می‌کند. نرخ عمومی آن در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۰ درصد ارزش کالا به علاوه حقوق ورودی است، اما برای برخی کالاهای خاص ممکن است کمتر باشد.
3. عوارض هلال احمر: معادل یک درصد از مجموع حقوق گمرکی و سود بازرگانی به عنوان عوارض هلال احمر دریافت می‌شود.
4. هزینه‌های خدمات: این موارد شامل مبالغی است که در ازای خدمات ارائه شده دریافت می‌شود، مانند هزینه تخلیه و بارگیری، انبارداری (بسته به مدت ماندگاری کالا)، آزمایشگاه، استاندارد و کارمزد ثبت سفارش.

نکته کلیدی: تمامی این محاسبات بر مبنای نرخ ارز ETS (نرخ ارز محاسباتی گمرک) انجام می‌شود که معمولاً به نرخ ارز نیمایی نزدیک است و نوسانات آن مستقیماً بر ریال پرداختی شما تأثیر می‌گذارد.

جدول تخمینی هزینه‌های گمرکی در سال ۱۴۰۴

توجه: این ارقام صرفاً جهت برآورد اولیه است و برای محاسبه دقیق باید به کتاب مقررات صادرات و واردات سال ۱۴۰۴ و کد تعرفه (HS Code) اختصاصی هر کالا مراجعه کرد.

بازیگران اصلی فرآیند گمرکی

با خواندن مراحل بالا، احتمالاً متوجه شده‌اید که عبور از پیچ‌وخم‌های گمرک، کاری نیست که بتوان بدون دانش و تجربه کافی انجام داد. یک اشتباه کوچک در تعیین کد تعرفه کالا می‌تواند منجر به جریمه‌هایی تا چندین برابر ارزش کالا شود و یا کالا را ماه‌ها در گمرک معطل کند. در اینجا نقش کلیدی متخصصان این حوزه نمایان می‌شود.

ترخیص کار کیست؟

ترخیص کار کالا فردی حقیقی یا حقوقی است که با تسلط کامل بر قوانین و آیین‌نامه‌های گمرکی، به وکالت از طرف صاحب کالا (واردکننده)، تمام تشریفات گمرکی را از ابتدا تا انتها انجام می‌دهد. او «امین» و «مشاور» بازرگان در گمرک محسوب می‌شود. یک ترخیص‌کار حرفه‌ای با شناخت دقیق رویه‌ها، بهترین راهکارها را برای کاهش هزینه‌ها و تسریع فرآیند خروج کالا پیشنهاد می‌دهد.

وظایف اصلی ترخیص‌کار عبارتند از:

• مشاوره در زمان ثبت سفارش برای انتخاب صحیح کد تعرفه.
• تنظیم دقیق اظهارنامه برای جلوگیری از جریمه‌های بیش‌بود ارزش یا کم‌اظهاری.
• پیگیری اخذ مجوزها از سازمان‌های همجوار.
• حضور در گمرک برای ارزیابی کالا و دفاع از ارزش کالا در دایره ارزش.
• رفع اختلافات احتمالی با گمرک.

بسیاری از تجار ترجیح می‌دهند برای ترخیص کالا از فرودگاه امام خمینی یا سایر مبادی ورودی، از این متخصصان استفاده کنند تا ریسک خطا به صفر برسد.

تفاوت حق‌العمل‌کار و ترخیص‌کار

تفاوت مهمی بین «حق‌العمل‌کار رسمی» و «ترخیص‌کار» وجود دارد. حق‌العمل‌کار کسی است که در آزمون کارگزاری گمرک پذیرفته شده و دارای پروانه رسمی فعالیت از گمرک ایران است و نامش در لیست کارگزاران مجاز ثبت شده است. کار کردن با حق‌العمل‌کاران رسمی، ریسک‌های حقوقی و مالی را برای تجار به شدت کاهش می‌دهد. در مقابل، ترخیص‌کار ممکن است پروانه رسمی نداشته باشد و صرفاً با وکالت‌نامه کار کند.

موضوعات تکمیلی و آموزشی

برای داشتن یک فرآیند تجاری موفق، تنها شناخت مراحل کافی نیست. آشنایی با سامانه‌ها و زیرساخت‌های الکترونیکی و همچنین اهمیت آموزش مداوم، نقش کلیدی در موفقیت دارد.

سامانه جامع مدیریت کالا و خدمات پس از ترخیص

پس از اینکه کالا از درب گمرک خارج شد، کار تمام نمی‌شود. اطلاعات کالا باید در سامانه جامع مدیریت کالا و خدمات پس از ترخیص ثبت شود تا قابلیت ردیابی در زنجیره تأمین داخلی را داشته باشد. این سامانه برای مبارزه با قاچاق در سطح عرضه طراحی شده و انبارها موظفند موجودی کالاهای وارداتی خود را در آن اعلام کنند. عدم ثبت اطلاعات در این سامانه می‌تواند منجر به ضبط کالا به‌عنوان کالای قاچاق شود. بنابراین، آشنایی با نحوه ترخیص کالا از گمرک باید با دانش انبارداری نوین نیز همراه باشد.

آموزش ترخیص کالا از گمرک

با توجه به پیچیدگی‌های روزافزون قوانین و تغییرات مداوم بخشنامه‌ها، آموزش ترخیص کالا از گمرک برای هر فعال اقتصادی یک ضرورت است. حتی اگر قصد دارید کار را به شرکت‌های پیمانکار بسپارید، داشتن دانش کلی از فرآیندها به شما کمک می‌کند تا نظارت بهتری بر عملکرد آن‌ها داشته باشید و در تصمیم‌گیری‌های کلان تجاری هوشمندانه‌تر عمل کنید. دوره‌های آموزشی معتبر می‌توانند شما را با جدیدترین قوانین ارزی و گمرکی آشنا کنند و از ضررهای احتمالی ناشی از ناآگاهی جلوگیری کنند.

جمع‌بندی

فرآیند ترخیص کالا در سال ۱۴۰۴، ترکیبی از دانش تخصصی، دقت در جزئیات و سرعت عمل محسوب می‌شود. از لحظه‌ای که کالا خریداری می‌شود تا زمانی که از درب گمرک خارج می‌گردد، هر گام نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است. تغییرات تعرفه‌ای، امکان بهره‌گیری از تسهیلاتی همچون ترخیص نسیه برای رفع مشکلات نقدینگی، و اولویت‌بندی کالاهای اساسی و دارو با تعرفه‌های یک درصدی، همگی نشانگر پویایی این سیستم هستند. برای هر فعال اقتصادی، آگاهی از این قوانین و همراهی با یک تیم متخصص، نه‌تنها هزینه‌های پنهان را کاهش می‌دهد، بلکه تضمین‌کننده‌ی تداوم چرخه تولید و تجارت خواهد بود. در نهایت، گمرک دروازه‌ی ورود به بازارهای جهانی به شمار می‌آید و عبور موفق از این دروازه، کلید رقابت‌پذیری در بازار امروز است.